Başkent Üniversitesi Ankara Hastanesi Erişkin Kemik İliği (Kök Hücre) Nakil Merkezi 2013 yılı Eylül ayı itibariyle faaliyet göstermeye başlamıştır. Kadrosunu; bir profesör, bir doçent, hematoloji uzmanları ile kemik iliği nakil sorumlu hemşiresi oluşturmaktadır. Terapötik Aferez Merkezinde ve Kök Hücre İşleme Dondurma Saklama Ünitemizde sertifikalı, kök hücre dondurma konusunda deneyimli biyolog, teknisyen ve hemşireden oluşmaktadır. Erişkin nakil ünitesinde 7 adet tek kişilik, pozitif basınçlı HEPA filtre sistemine sahip odaların hepsi gerektiğinde negatif basınca dönüştürülebilme özelliğine sahiptır. Tüm odalar yoğun bakım özelliğine sahip olup tek merkezden yönetilen PYXIS sistemi ile çalışan hastane eczanesi, tek merkezden yönetilen  kemoterapi hazırlama ünitesi,  Kemik İliği nakli Polikliniği, HLA Doku Tiplendirme Laboratuvarı, akım sitometri, Tıbbi Genetik ve tüm destek bilim dalları ile en üst düzeyde tedavi verebilecek kapasiteye sahiptir. Hasta odalarında hasta yataklarına bağlı hastaların yakınları ile sekreterlik deskinden görüntülü konuşma olanağı sağlayan ve aynı zamanda TV, internet vb özelliklerde sahip monitörler yer almakta olup, hasta odaları ile koridorlar arasında el yıkama bölümü olan bir geçiş alanı bulunmaktadır. Sekreterlik, doktor, hemşire odaları, konsey odası, hasta kayıtlarının bulunduğu arşiv odası,   hasta yakını görüşme odalarından parmak okuma sistemi ile üç aşama geçildikten sonra  nakil odalarına ulaşılacak şekilde bir yapılanma ile dışarıdan taşınabilecek infeksiyonların en aza indirilmesi hedeflenmiştir. 

KEMİK İLİĞİ (KÖK HÜCRE)  NAKLİ  NEDİR?
Kök hücre nakli bazı kötü ve iyi huylu kan hastalıklarının tedavisinde kullanılan  yöntemlerinden birisidir. Nakil sırasında kullanılan kök hücreler kandan, kemik iliğinden veya göbek kordonundan elde edilirler. Kök hücreler, kemik iliği ve kanda bulunan tüm  hücreleri üretebilme yeteneğine sahiptir. Kök hücre nakli ilk yıllarda sadece kemik iliğinden alındığı için kemik iliği nakli adını almışsa da günümüzde daha sıklıkla kanda dolaşan kök hücreler kullanılarak nakiller yapıldığından hematopoetik (kan yapıcı)  kök hücre nakli daha sık kullanılmaktadır. 

Kök hücre nakli ile tedavi edilebilen hastalıklar hangileridir?
Kök hücre naklinin uygulandığı iyi huylu  ve kötücül kan hastalıkları aşağıda sıralanmıştır;
- Akut miyeloblastik ve akut lenfoblastik lösemiler (AML, ALL)
- Kronik miyelositik lösemi (KML)
- Hodgkin ve non-hodgkin lenfoma
- Multiple miyelom 
- Kemik iliği yetmezlik sendromları (miyelodisplastik sendrom, aplastik anemi) 
- Paroksismal nokturnal hemoglobinüri
- Kalıtsal hastalıklar ( talasemi, immün yetmezlik hastalıkları…)
- Primer amiloidoz 
- Solid kanserler (Testis kanseri, over kanseri)

Kök hücre naklinde  öncelikle hastanın kemik iliği yüksek doz kemoterapi verilerek boşaltılıp, yerine doku grubu uyumlu vericiden alınan kök hücreler verilerek alıcının iliğine yerleşip, çoğalması ve böylece hastanın altta yatan kan hastalığının düzelmesi sağlanır.    
Hastaya doku grubu uyumlu kardeşi, akraba veya akraba dışı sağlıklı kişinin kök hücreleri verilirse allojeneik kök hücre nakli, hastanın kök hücrelerinin alınıp tekrar kendine verilmesine otolog kök hücre nakli, hastanın tek yumurta ikiz kardeşinden alınan kök hücrelerin hasta kardeşe verilmesine sinjeneik kök hücre nakli adı verilmektedir. Yapılacak nakil türüne hastanın durumu ve altta yatan kan hastalığına göre karar verilir. 

Kök hücre nakli öncesi alıcı ve vericilere hangi tetkikler yapılır?
Hastanın ve vericinin kalp, akciğer, karaciğer  ile ilgili sorunlar açısından kan, idrar, sarılık, infeksiyon tetkikleri ve gerekli durumlarda görüntüleme testleri yapılır. Kök hücre nakline  psikolojik açıdan uygun olup olmadığı değerlendirilir. Diş ile ilgili sorunları araştırılıp tedavisi yapılır. Alıcı ve verici kök hücre nakli konusunda bilgilendilir ve kendi rızası ile olur formu doldurulur. 

Kök hücreler nasıl toplanır ve dondurulur?
Kök hücreler günümüzde sıklıkla koldaki damarlardan veya boyun bölgesindeki damarlara takılabilen özel kateterlerden  alınan kandan özel aferez cihazları kullanılarak elde edilir. Vericilere günde iki kez cilt altı uygulanan 4-5 gün süreyle kök hücrelerin çevre kana çıkmasını sağlayan bir ilaç verilir. Sonra verici kan bağışında bulunur gibi 2-4 saat süreyle aferez cihazına bağlanarak kök hücreler 1 veya 2 gün süreyle toplanır. Bu işlem sırasında vericinin uyutulmasına gerek yoktur. İşlem sırasında nadiren dudaklarda uyuşma, kollarda kramplar olabilir. Kök hücre vericisi olmanın kişiye bir riski yoktur. Kan bağışında bulunmaya da benzetebiliriz. Vericinin kök hücreleri çok kısa sürede yerine gelir.
Toplanan kök hücreler sayılarak alıcıya ya hemen verilir veya verilene kadar  dondurulur. Dondurma -80 santigrad derecede yapılır ve bu haliyle donmuş olan kök hücreler canlılıklarını devam ettirmektedirler.  Kök hücreler -196 santigrad derecede uzun yıllar boyunca canlılıklarını koruyarak  yaşayabilirler. Alıcıya verilecekleri zaman dondurulmuş olan kök hücreler çözündürülerek  hazır hale gelen ürün kan torbası içinde hastaya damar yoluyla verilir. Kana verilen kök hücreler kan hücrelerini üretmek üzere kemik iliğine yerleşirler. Kan hücreleinin üretimi nakilden yaklaşık 2-4 hafta sonra gerçekleşir. Bağışıklık sisteminin tamamen düzelmesi ise otolog nakillerde 2-3 ay, allojeneik nakillerde 1-2 yıl sürer. 

Otolog kök hücre nakli  nasıl yapılır?
Hastanın altta yatan kan hastalığını yok etmek için önce kemoterapi verilip ardından hastalık tekrarını önlemek için ilaçlar verilip hastanın kendi kök hücreleri toplanıp dondurulur. Bundan sonra hastaya yüksek dozda kemoterapi verilerek geride kalan tüm kötücül hücrelerin yok edilmesi hedeflenir. Yüksek doz tedavi sırasında bulantı, kusma, infeksiyonlar görülebilir. Bu tedavi ile kemik iliğinin toparlamasına yardımcı olmak üzere daha önce dondurulmuş olan kendi kök hücreleri hastaya verilir. Bu nakil işleminde kök hücreler hastanın kendine ait olduğundan daha  iyi tolere edilir ve daha az sorun yaşanır. 

Otolog Kök Hücre Nakli için ( Multiple Myeloma, Hodgkin ve Non-Hodgkin Lenfoma)

  • Yaş < 65
  • Hastanın performansı iyi olmalı
  • Kalp ejeksiyon fraksiyonu > % 50,
  • Karaciğer fonksiyon testleri normalin 2 katından daha fazla bozuk olmamalı,
  • Akciğer fonksiyon testleri: DLCO > % 60 olmalı,


Allojeneik kök hücre nakli nasıl yapılır?
Hastaya kök hücreler sağlıklı ve doku grubu uyumlu olan kardeşi, akrabası veya akraba dışı vericiden temin edilir. Allojeneik nakillerde öncellikle tam uyumlu  (8/8), tam uyumlu verici yok ise tama yakın (7/8 veya 9/10) veya kısmi (yarı yarıya uyum=haploidentik) doku uyumlu vericilerden kök hücreler alınabilir. Göbek kordon kanından yapılan nakillerde bankalardaki kordon kanlarının hücre miktarı, saklanma yılı, HLA uyumu birlikte değerlendirilir ve  uyum 6/6, 5/6 veya 4/6 düzeyinde olabilir.
Öncelikle hastaya hastalığını yok etmek için bir süre  tedavi verilir. Ardından kalan kötücül hücreleri yok etmek için daha yüksek dozda tedavi uygulanıp ardından uyumlu olan vericiden toplanmış olan kök hücreler hastanın damarından verilir. Bu nakil türünde sağlıklı vericinin kök hücreleri verildiğinden hastalığın tekrarlama riski düşüktür. Ancak allojeneik nakilin en önemli yan etkisi “graft versus host hastalığı” adı verilen vericinin bağışıklık hücrelerinin alıcı organlarını yabancı olarak görüp saldırması sonucunda cilt, karaciğer ve barsaklarda kendini gösteren ciddi bir tabloya neden olabilmesidir. 

Myeloablatif ( doz yoğun) Allojenik Kök Hücre Nakli;

  • Yaş < 55,
  • HLA uyumlu kardeş (6'da altı veya 6'da 5),
  • Kalp ejeksiyon fonksiyonu > % 50 olmalı,
  • Normal karaciğer fonksiyon testleri,
  • Akciğer fonksiyon testleri; DLCO > % 60 olmalı.


Myeloablatif olmayan (Azaltılmış yoğunlukta) Allojenik kök hücre nakli;

  • Yaş < 65,
  • HLA uyumlu kardeş veya akraba.

 

İletişim : 0 312 212 29 12/ 208